2022-23

Στο εισαγωγικό αυτό μάθημα θα παρουσιασθούν τα κύρια χαρακτηριστικά της βυζαντινής τέχνης από την παλαιοχριστιανική περίοδο μέχρι και την υστεροβυζαντινή περίοδο μέσα από την εξέταση αντιπροσωπευτικών μνημείων (εντοίχια ζωγραφική, φορητές εικόνες και μικρογραφίες χειρογράφων). Θα δοθεί ιδιαίτερο βάρος στο κοινωνικό, ιστορικό, θεολογικό και το εικονολογικό πλαίσιο, καθώς και στα αρχαιολογικά τεκμήρια.

Αρχικά συνοψίζεται η παιδεία και η εκπαίδευση κατά την αρχαιότητα, τους ελληνιστικούς και ρωμαικούς χρόνους. Στη συνέχεια διερευνάται η τύχη της αρχαίας ελληνικής (ειδωλολατρικής) γραμματείας στο πρώιμο Βυζάντιο. Παρουσιάζεται η πρωτοβάθμια (στοιχειώδης) και δευτεροβάθμια εκπαίδευση (εγκύκλιος παίδευσις) των Βυζαντινών, η οργάνωση του πανεπιστημίου της Κωνσταντινούπολης (425), η σχολή της Μαγναύρας (μέσα του 9ου αι.), η κρατική νομική σχολή (μέσα του 11ου αι.), καθώς και η πατριαρχική σχολή της Κωνσταντινούπολης (12ο αι.).

Στόχος του μαθήματος είναι να εισαγάγει τους φοιτητές στην επιστημονική προσέγγιση της ισλαμικής ιστοριογραφίας, του μέρους εκείνου δηλαδή της αραβοϊσλαμικής γραμματείας που έχει ως αντικείμενο την ιστορική αφήγηση. Ειδικά θα μελετηθούν και θα αναλυθούν συγγραφείς και έργα που σχετίζονται με την ισλαμική – αλλά όχι μόνο – ιστορία, με ιστοριογραφικά κείμενα γραμμένα στην Αραβική από τις αρχές του 8ου αιώνα μέχρι τις αρχές του 19ου αιώνα.

Αντικείμενο του μαθήματος αποτελεί η μελέτη της θρησκευτικής λαογραφίας, και συγκεκριμένα των μορφών της λαϊκής θρησκευτικότητας και της παραδοσιακής θρησκευτικής συμπεριφοράς του ελληνικού λαού. Μελετώνται επίσης εθιμικές μορφές, που εξετάζονται διαχρονικά, αλλά και στις σύγχρονες μορφές τους. Γίνονται ιδιαίτερες αναφορές σε έθιμα του κύκλου της ζωής, του ετήσιου εορτολογικού κύκλου, καθώς και σε νέες εθιμικές μορφές που προσδιορίζουν τη ζωή του σύγχρονου ανθρώπου.

Στο μάθημα αυτό εξετάζεται η εξέλιξη της ιστορίας ως επιστήμης από την αρχαία εποχή μέχρι τον 20ό αιώνα. Μελετώνται οι κυριότερες θεωρητικές προσεγγίσσεις που έχουν επηρεάσει τους διάφορους τρόπους γραφής της ιστορίας. Αναλύονται τα σημαντικότερα ζητήματα της σύγχρονης ιστοριογραφικής συζήτησης καθώς επίσης η σχέση της ιστορίας με τις κοινωνικές επιστήμες. Στόχος του μαθήματος είναι να εισαγάγει τους φοιτητές στο διεπιστημονικό διάλογο σχετικά με τη διαμόρφωση της σύγχρονης ιστορίας.