2015-16

Ξεκινώντας από τη διαδικασία συγκρότησης κράτους κατά τη διάρκεια του Αγώνα της Ελληνικής Ανεξαρτησίας, στο μάθημα αυτό εξετάζονται οι κυριότερες εξελίξεις και μεταβάσεις στην ιστορία του ελληνικού κράτους. Αναλύονται η ανάπτυξη των κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών δομών καθώς και διάφορες πτυχές της ελληνικής πολιτικής ιστορίας.

Αρχικά συνοψίζεται η παιδεία και η εκπαίδευση κατά την αρχαιότητα, τους ελληνιστικούς και ρωμαικούς χρόνους. Στη συνέχεια διερευνάται η τύχη της αρχαίας ελληνικής (ειδωλολατρικής) γραμματείας στο πρώιμο Βυζάντιο. Παρουσιάζεται η πρωτοβάθμια (στοιχειώδης) και δευτεροβάθμια εκπαίδευση (εγκύκλιος παίδευσις) των Βυζαντινών, η οργάνωση του πανεπιστημίου της Κωνσταντινούπολης (425), η σχολή της Μαγναύρας (μέσα του 9ου αι.), η κρατική νομική σχολή (μέσα του 11ου αι.), καθώς και η πατριαρχική σχολή της Κωνσταντινούπολης (12ο αι.).

Στόχος του μαθήματος είναι να γνωρίσουν οι φοιτητές-τριες πτυχές και τομείς του μεγαλειώδους και προηγμένου -για τα δεδομένα της εποχής- πολιτισμού που ανέπτυξε το Βυζάντιο. Εξετάζονται η βυζαντινή κοινωνία, η καθημερινή ζωή των ανθρώπων στην ύπαιθρο και στις πόλεις, η κρατική διοίκηση, ζητήματα όπως η φιλανθρωπία, η εκπαίδευση, η εκκλησία, ο μοναχισμός και η ακτινοβολία του Βυζαντίου στους γειτονικούς λαούς. Επιπλέον, παρουσιάζονται αναλυτικά η μεσαιωνική ελληνική γραμματεία και ο πνευματικός πολιτισμός.

Στο εισαγωγικό αυτό μάθημα θα παρουσιασθούν τα κύρια χαρακτηριστικά της βυζαντινής τέχνης από την παλαιοχριστιανική περίοδο μέχρι και την υστεροβυζαντινή περίοδο μέσα από την εξέταση αντιπροσωπευτικών μνημείων (εντοίχια ζωγραφική, φορητές εικόνες και μικρογραφίες χειρογράφων). Θα δοθεί ιδιαίτερο βάρος στο κοινωνικό, ιστορικό, θεολογικό και το εικονολογικό πλαίσιο, καθώς και στα αρχαιολογικά τεκμήρια.

Η έρευνα της βυζαντινής περιόδου της εθνικής μας ιστορίας προϋποθέτει καλή γνώση των σχετικών πηγών. Μετά από μια σύντομη εισαγωγή για το τι εννοούμε με τον όρο “ιστορικές πηγές”, επιχειρούμε μια ταξινόμηση για την καλύτερη εποπτεία τους. Διαιρώντας τις πηγές της βυζαντινής ιστορίας σε α' γεγονότα (συμβάντα), β' μνημεία και γ' κείμενα, ασχολούμεθα μόνο με την τρίτη κατηγορία, και κυρίως με τις χειρόγραφες πηγές.