Τελετουργίες από Π.Ε. ΕΒΡΟΥ, Δ. ΣΑΜΟΘΡΑΚΗΣ, ΣΑΜΟΘΡΑΚΗΣ
Β. Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου
β. Το Δωδεκαήμερο (25 Δεκεμβρίου -5 Ιανουαρίου)
Τα Χριστούγεννα έλεγαν τα κάλαντα και τους έδιναν του «Κστού του Γιανντούρ», σύκα παξιμάδια, καρύδια, κάστανα. Έσφαζαν τα γουρούνια κι έβαζαν το ζουρνά (μουσούδι) στην παραστάδα της πόρτας, για να λειτουργεί σαν αλεξικέραυνο.
(Ιωάννα Μαλτέζου)
Μια δυο μέρες πριν τα Χριστούγεννα έσφαζαν του γουρούνι. Οι γυναίκες έφτιαχναν την πηχτή και τον καβουρμά και ξεχώριζαν το κρέας που θα έβαζαν στην «σούγλα». Την μέρα των Χριστουγέννων οι άντρες σηκωνόταν πολύ πρωί για να ψήσουν τη «σούγλα» άναβαν φωτιά και άρχιζαν να ψήνουν. Πολλές φορές μαζευόταν αρκετές οικογένειες και έψιναν μαζί, έπιναν κραζί τραγουδούσαν και χόρευαν.
(Ευδοκία Μαλτέζου)
Την Πρωτοχρονιά έκαναν βασιλόπιτα που την προστάτευαν με κλαδί ελιάς από τους καλλικάντζαρους. Οι κοπέλες γέμιζαν τις στάμνες πρωί-πρωί για να ‘ναι έτσι γεμάτα τα σπίτια τους όλο το χρόνο. Έσπαζαν ένα γεμάτο ρόδι για να ‘ναι γεμάτο το σπίτι. Δεν ξέστρωναν το τραπέζι όλη τη μέρα γιατί περίμεναν τον Αϊ Βασίλη να φάει.
Όλο το δωδεκαήμερο δεν πετούσαν τη στάχτη από τη φωτιά, δώδεκα μέρες συνέχεια έκαιγε ένα χοντρό ξύλο (κοντύλι), ο δωδεκαμερίτης, που έδιωχνε και αυτός τους καλλικάντζαρους. Με την στάχτη από το τζάκι έφτιαχναν ένα μεγάλο σταυρό πάνω στην ταράτσα του σπιτιού.
Τη μέρα αυτή έμεναν μόνο δυο καλλικάντζαροι ο κουτσός και ο στραβός. Ο στραβός δεν έβλεπε, ο κουτσός ήταν ανήμπορος, πέφτανε πάνω στο σταυρό και εξαφανίζονταν.
(Ιωάννα Μαλτέζου)
δ.Απόκριες
Στις απόκριες ντύνοντας «μούτσιν» (μασκαράδες), δεν φορούσαν μάσκες πολύ σπάνια σκέπαζαν το πρόσωπο με κάποιο μαντίλι. Πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι και χοροπηδώντας τραγουδούσαν:
Για σύκα για καρύδια
για θα σπάσουμ’ τα σανίδια
για πίτες για τυρνόπτες
για θα σπασουμ και τσι πόρτες.
Έτρωγαν μαντί και γοργόβραστο κρέας τις απόκριες. Την τυρινή μαγείρευαν μακαρόνες (χιλοπίτες με δυόσμο και κεφαλοτύρι, γαλατόπιτες και τυρνόπιτες, πίτα με γέμιση από βρασμένο ρύζι με γάλα, δυόσμο, μυτζήθρα και αυγά.
(Ευδοκία Μαλτέζου)
ε. Κινητές εορτές
Σαρακοστή Πάσχα
Από την Καθαρά Δευτέρα αρκετές έκαναν το τριήμερο. Δεν έτρωγαν τίποτα, την Τετάρτη μαγείρευαν φλουμάργια (χυλοπίτες) νηστήσιμα με καρύδια ή κούκδα (αγριοφυστίκια).
Όλη την Μ. Σαρακοστή δεν τραγουδούσαν, έψελναν μόνο το μοιρολόι της Παναγίας. Το Σάββατο του Λαζάρου έβγαιναν παιδιά, τα Λαζαρούδια, με τα ρουμάνια (μικρά πανεράκια με πολύχρωμα κουρέλια) και τραγουδούσαν:
Ρουμάνια, ρουμανίζουμε
για πέντε αυγά γυρίζουμε.
Όταν τους έδιναν αυγά, έκοβαν ένα κουρέλι απ΄το πανέρι και το ‘δεναν στην πόρτα του σπιτιού.
(Ιωάννα Μαλτέζου)
Πάσχα
Την Μ. Τετάρτη πρόσεχαν να μη ρίξουν νερό με σαπουνάδα στην αυλή για να μην πέσει ο Χριστός. Σύμφωνα με την παράδοση σε νερό με σαπουνάδα γλύστρησε ο Χριστός και τον συνέλαβαν οι Εβραίοι.
Την Μ. Πέμπτη το βράδυ μετά το πέρας της ακολουθίας, έκαναν ξενύχτι στο Χριστό και έψαλλαν το μοιρολόι της Παναγίας.
Το Μ.Σάββατο το μεσημέρι στην πλατεία «Πλατάνου» της εκκλησίας της Χώρας, έφτιαχναν ένα σκιάχτρο, τον «Βιριο» (ομοίωμα του Ιούδα) μάζευαν κλαδιά, άναβαν φωτιά στο σκιάχτρο και ο καθένας έριχνε από ένα κλαδί για να κάψει το «Βιριό».
(Ιωάννα Μαλτέζου)
Την Μ.Πέμπτη έβαφαν τ’ αβγά και έκαναν τα τσουρέκια. Για τα παιδιά έφτιαχναν τα «κλίκια», μικρές κουλούρες μ’ ένα κόκκινο αυγό στη μέση. Το απόγευμα οι κοπέλες μάζευαν λουλούδια που δεν έπρεπε να μυρίσουν γιατί πρώτα έπρεπε να τα μυρίσει ο Χριστός.
Την Μ.Παρασκευή ο κόσμος έρχεται στην εκκλησία και προσκυνά τον επιτάφιο. Αφήνουν τα λουλούδια πάνω στο Σώμα του. Κάνουν τρεις μετάνοιες και περνούν απ’ τον επιτάφιο τρεις φορές. Το βράδυ τα παιδιά ψέλνουν τα εγκώμια. Μετά οι επίτροποι ρωτάνε Ποιος θα σηκώσει το Σταυρό, την Παναγία, τον Αγιο Ιωάννη. Τα σηκώνουν όσοι πληρώσουν περισσότερα. Με κεριά αναμμένα γυρίζουν τον επιτάφιο σ’ όλο το χωριό. Όταν γυρίζουν πίσω στην εκκλησία οι παπάδες στέκονται στη μεσαία πόρτα του κυρίως ναού κρατούν ψηλά το σώμα του Χριστού και ο κόσμος το φιλάει και περνάει από κάτω. Όταν όλος ο κόσμος μπει μέσα στην εκκλησία οι παπάδες μοιράζουν του «Ξτου του λουλουδ»(του Χριστού του λουλούδι) που το χρησιμοποιούν στο ξεμάτιασμα.
Την Κυριακή του Πάσχα τρώνε τον λαμπιργιατ, κατσίκι ή αρνί. Άλλοι το ψήνουν στη σουγλα (σούβλα) και άλλοι το κάνουν γεμιστό με ρύζι, κρεμμυδάκια, μάλαθρο, μικρά κομμάτια συκωτιού και σφουγγουνι (πνευμόνι).
(Ευδοκία Μαλτέζου)
Μετά το Πάσχα ως την Πεντηκοστή
Την Κυριακή του Θωμά, τ’αντίλαμπον είναι μια δεύτερη Λαμπρή και ετοιμάζουν ξανά κόκκινα αυγά και γλυκά. Αυτή τη μέρα γιορτάζεται η μνήμη των Πέντε Μαρτύρων. Κάνουν περιφορά της εικόνας των πέντε Μαρτύρων από την εκκλησία της κοιμήσεως της Θεοτόκου της Χώρας στο εκκλησάκι που βρίσκεται στην άλλη πλευρά του χωριού.
(Ευδοκία Μαλτέζου)
Εικοσπέντε μέρες μετά το Πάσχα γιορτάζει η Παναγια η Κφη ή Κουσπενταρούδα.
(Ιωάννα Μαλτέζου)
ζ. Γιορτές του καλοκαιριού
Στις είκοσι Ιουλίου γίνεται το πανηγύρι του Αη –Λιά στο ομώνυμο χωριό. Ψήνουν αρνιά ή κατσίκια και κάνουν μπάλο (χορό). Το χορό τον αρχίζουν οι άντρες και συνεχώς ρίχνουν χρήματα στα όργανα. Στους δρόμους του χωριού έρχονται πολλοί μικροπωλητές από «σιαπεια» (Αλεξανδρούπολη) και στήνουν τους πάγκους με την πραμάτεια τους .
Στις είκοσι έξι Ιουλίου γίνεται το Πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής στη Παλαιά Πόλη. Η κάθε παρέα φέρνει το αρνί ή το κατσίκι που θα ψήσει. Κάθονται κάτω απ’ τα πλατάνια και στρώνουν τσι κουρελούδες. Μαζεύουν κλαδιά από κουκούδια και βάζουν επάνω το κρέας όταν ψηθεί για να μοσχοβολήσει το κρέας. Μόλις φάνε αρχίζει ο χρος που κρατάει μέχρι το βράδυ.
Στις έξι Αυγούστου γινόταν το πανηγύρι της Σωτέρας στο ξωκκλήσι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα.
Στις δέκα πέντε Αυγούστου γιορτάζει η εκκλησία της Χώρας η Κοίμηση της Θεοτόκου πολύς κόσμος έρχεται να προσκυνήσει και το βράδυ γίνεται μπάλος (χορός) στα καφενεία. Την παραμονή της Παναγίας έφτιαχναν ντη «γοργή» (εφτάζυμο ψωμί που η μαγιά του είναι από ρεβίθια).
(Ευδοκία Μαλτέζου)