Τελετουργίες από Δ. ΚΑΒΑΛΑΣ, Π.Ε. ΚΑΒΑΛΑΣ

ΚΡΑΝΟΧΩΡΙ

Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου
Α. Η Σαρακοστη πριν από τα Χριστούγεννα
Η ημέρα της εορτής του Αποστόλου Φιλλίπου στις 14 Νοεμβρίου χαρακτηρίζεται
η Μικρή Αποκριά, γιατί από την επόμενη αρχίζει η Σαρακοστή των Χριστουγέννων
η οποία λέγεται Μικρή Σαρακοστή. Στην Σαρακοστή αυτή επιτρέπεται η
κατανάλωση ιχθύος από της 21 Νοεμβρίου ως της 17 Δεκεμβρίου εκτός Τετάρτης
και Παρασκευής.
Κατα την διάρκεια της Μικρής Σαρακοστής είχαμε και πολλές γιορτές. Στις 11
Νοεμβρίου είχαμε την γιορτή του Αγίου Μηνά, στην πατρίδα λέγανε ότι το κρύο
άρχιζε να δυναμώνει και αυτή την μεταβολή του την ''μηνάει'' ο Άγιος Μηνάς. Το
κρύο δυνάμωνε περισσότερο την γιορτή του Αγίου Φιλλίπου που έλεγαν ''Τ' Αϊ
Φιλλίπου η θα είμαι ή θα λείπω''.
Στις 25 Νοεμβρίου ήταν η εορτή της Αγίας Αικατερίνης και στις 26 του Αγίου
Στυλανιού. Ο Άγιος θεωρούνταν '' στύλος'' και προστάτης της υγείας των παιδιών
και ιδιαίτερα των αρρώστων.
Στις 30 Νοεμβρίου είχαν την γιορτή του Αγίου Αντρέα και οι γιορτές συνεχίζονταν
με τα Νικολο- Βαρβάρα όπως έλεγαν τις ακόλουθες γιορτές που για την πορεία του
καιρού για το κρύο ''Βαρβάρα- βαρβαρώνει, Σάββας-σαββώνει κι ο Αϊ Νικολής
παραχώνει.''
Β. Οι Αποκριές
Οι Απόκριες γιορτάζονταν με ξεχωριστή τιμή στο Κρανοχώρι. Τη στιγμή που οι
διασκεδάσεις ήταν περιορισμένες , οι Απόκριες ήταν μία αφορμή για διασκέδαση
πρίν αρχίσει η σαρακοστή.
Την Αποκριά της κρεοφαγού έτρωγαν κρέας όλη την εβδομάδα, ενώ της τυρινής
τυρί, αβγό και γάλα. Τα Σαββατοκύριακα της Τυρινής ντύνονταν πολλοί
καρναβάλια ιδίως τα παιδιά και επισκέπτονταν τα συγγενικά και φιλικά σπίτια του
χωριού , χωρίς να μιλούν και να γελούν για να μην φανερωθούν , ενώ οι συγγενείς
και οι φίλοι προσπαθούσαν να μαντέψουν ποιός έιναι.
Το βράδυ της Κυριακής, της τελευταίας, μαζεύονταν παρέες σε φιλικά σπίτια,
έτρωγαν, έπιναν, χόρευαν και έλεγαν μασάλια (αστεία).και διασκέδαζαν μέχρι το
πρωί.
Για τα παιδιά συνήθιζαν να κάνουν τη χάσκα ένα στρογγυλό κομμάτι σουσαμένιο
χαλβά. Τρυπούσαν τον χαλβά στη μέση περνούσαν έναν σπάγγο και τον κρεμούσαν

στην άκρη μίας βέργας. Τα παιδιά προσπαθούσαν να πιάσουν τον χαλβά με το
στόμα. Ξεφώνιζαν, πηδούσαν, γελούσανμέχρι να πιάσουν τον χαλβά.
Την ίδια μέρα συνηθιζόταν οι πιο μεγάλοι ηλικιακά να επισκέπτονται τους
μεγαλύτερους συγγενείς τους. Τους φιλούσαν το χέρι και ζητούσαν συγχώρεση εν
όψη των αποκριών. Οι μεγαλύτεροι φυσικά ''κερνούσαν'' τους μικρότερους χρήματα
ή γλυκά.
Γ. Πάσχα
Ο εορταστικός κύκλος του Πάσχα.
Ξεκινούσε με το Σάββατο του Λαζάρου.
Οι λαζαρίνες, κορίτσια ντυμένα με την καλή τους φορεσιά, γύριζαν από το πρωί
στα σπίτια και τραγουδούσαν. Οι νοικοκυρές έβαζαν αβγά μέσα στα καλαθάκια που
κρατούσαν. Για Λάζαρο 'βαστούσαν' ένα ξύλο ντυμένο με πανιά και τραγουδούσαν:
'' Ξύπνα Λάζαρε και μην κοιμάσαι, ήρθε η μάνα σου από την πόλη σου φερέ χαρτί
και κομπολόι. Γράψε Θόδωρε, γράψε Δημήτρη, γράψε λεμόνια και κυπαρίσι. Οι
κοτούλες σας αβγό γενούνε και οι φωλίτσες σας δεν τα χωρούνε.''
Για την ψυχή του Λαζάρου οι γυναίκες ανήμερα τα ''λαζαράκια''. Αυτά είχαν σχήμα
ανθρώπου σπαργανωμένου. Για μάτια έβαζαν γαρίφαλα. Έκαναν τόσα όσα και τα
παιδιά στο σπίτι.
Την Κυριακή των Βαϊων όλοι πήγαιναν στην εκκλησία για να πάρουν βάγια τα
οποία τα φύλασαν στο εικονοστάσι. Την ημέρα αυτή έτρωγαν ψάρι, ένα τραγούδι
έλεγε: '' Βάγια, βάγια των βαγιών τρώνε ψάρι και κολιό κι ώς την άλλη Κυριακή
τρώνε κόκκινο αβγό.''
Το απόγευμα της ίδιας ημέρας άρχιζαν οι ακολουθίες της Μ. Εβδομάδας. Την Μ.
Πέμπτη στο πάνω μέρος της πόρτας κρεμούσαν ένα κόκκινο πανί. Έπειτα έβαφαν τα
κόκκινα αβγά ( με κρεμυδόφυλλα ). Έκεινη την ήμέρα έβαζαν ένα κόκκινο αβγό στο
εικονοστάσι που παρέμενε εκεί ως την επόμενη κόκκινη Πέμπτη που το έθαβαν.
Το βράδυ γίνοντα ο εσπερινός των Δώδεκα Ευαγγέλιων. Μετά τον εσπερινό οι
γυναίκες στόλιζαν τον επιτάφιο με λουλούδια και τραγουδούσαν.
'' Σήμερα ο μαυρός ουρανός , σήμερα μαυρή ημέρα
σημερο(ν) όλοι θλίβονται και τα βουνά λυπούνται
σήμερα έβαλαν βουλή οι άνομοι Εβραίοι
οι άνομοι και τα σκυλιά κι οι
τρισκατοραμένοι για να σταυρώσουν
τον Χριστό των πάντων Βασιλέα''

Την Μ. Παρασκευή γίνοντα η αποκαθήλωση του σώματος του Χριστού προς το
μεσημέρι, από εκείνη την στιγμή η καμπάνα χτυπούσε πένθημα. Όλοι πηγαίνουν
στον επιτάφειο ασπάζονται το Θείο νεκρό και περνούσαν τρείς φορές κάτων από τον
επιτάφειο σταυρωτά. Το βράδυ ψάλωντας τα εγγόμια γινόταν η περιφορά του
επιταφείου.
Το Μ. Σάββατο γινόταν η πρώτη Ανάσταση, το πρωί. Ο παπάς έριχνε βάγια τα
οποία οι πιστοί έπρεπε να πιάσουν στον αέρα. Τα είχα για γούρι και φυλακτό.
Έπειτα οι γυναίκες ζύμωναν τα τσουρέκια και τις κουλούρες που θα έδιναν στου

νονού τα βαπτιστικά και θα έπερναν την λαμπάδα τους, τσουρέκι, κόκκινα αβγά,
κάλτσες και κορδέλες για τα κορίτσια.
Το Μ. Σάββατο έσφαζαν και το αρνί ή το κατσικάκι που θα μαγειρευόταν την
επόμενη ημέρα. Με την σηκωταριά του έκανε την παραδοσιακή μαγειρίτσα ( είδος
σούπας που θα έτρωγαν μετά την Ανάσταση).
Στις 11 το βράδυ χτυπούσε η καμπάνα, όλοι φορούσαν τα γιορτινά τους και με την
λαμπάδα της νονάς πήγαιναν στην Ανάσταση. Με την παράκληση του ιερέα ''Δεύτε
λάβετε φώς ''έπαιρναν το Άγιος Φως . Με το Χριστός Ανέστη χτυπούσαν χαρμόσηνα
οι καμπάνες και ο κόσμος αλληλοχαιρετιόταν με ασπασμούς λέγοντας '' Χριστός
Ανέστη'' και ανταποδίδωντας ''Αληθώς Ανέστη''. Στην απόλυση της λειτουργίας ο
παπάς μοίραζε στους πιστούς το αντίδωρο και ένα κόκκινο αβγό το οποίο
βγαίνοντας από την εκκλησία τσούγκριζαν και το έτρωγαν.
Το μεσημέρι της Κυριακής του Πάσχα γινόταν η περιφορά της Αναστάσεως στο
χωριό. Έπειτα ακολουθούσε γλέντι και φαγοπότι.
Δεν πρέπει να παραλείψουμε εδώ ότι μετά το Άγιο Φως που μετέφεραν από την
εκκλησία μπαίνοντας στο σπίτι έκαναν έναν σταυρό στο ανώφλιτης εξόπορτας και
άναβαν το φώς του καντηλιού.
Την ίδια μέρα τα κορίτσια και τα αγόρια τα ελεύθερα , έφτιαχνα κούνιες απέναντι η
μία στην άλλη, ώστε όταν κουνιούνται να συναντιούνται στον αέρα τα πόδια τους
και να αγγίζονται.
Τη δεύτερη ημέρα του Πάσχα είχαν την γιορτή του Αγίου Γεωργίου , ενώ την
Παρασκευή μετά το Πάσχα γινόταν λειτουργία στο εκκλησάκι έξω από το χωριό.
Η Κυριακή του Θωμά σήμαινε το τέλος των εορταστικών εκδηλώσεων του Πάσχα.
Οι διακοπές των σχολειών τελείωναν και οι μαθητές επέστρεφαν στα θρανία τους,
ενώ οι γονείς τους στις ''τσάπες'' που άρχιζαν. Για 4ο μέρες μετά αντί για καλημέρα
έλεγαν '' Χριστός Ανέστη'' και ''Αληθώς Ανέστη''.