Τελετουργίες από ΧΡΥΣΟΧΩΡΙΟΥ, Δ. ΝΕΣΤΟΥ, Π.Ε. ΚΑΒΑΛΑΣ

Β. Έθιμα λαικού εορτολογίου

Την ημέρα των Χριστουγέννων σφάζαμε νωρίς το πρωί τα ζωντανά ( άλλοτε αρνιά, κατσίκια, γουρούνια) που μεγαλώναμε στα σπίτια μας. Με το αίμα τους κάναμε μια βούλα στο μέτωπο σ’όλα τα μέλη της οικογένειας για να είναι γεροί και να φυλάγονται από κάθε κακό. Η γερουτούτερη γυναίκα του σπιτιού, θυμιάτιζε τα σφαχτά για να ξορκίσει το κακό. Λίγο αργότερα τα παιδιά πηγαίνουν στα σπίτια για να πουν χρόνια πολλά και τα κάλαντα ( παγονά).Οι νοικοκυρές τους δίνουν συνήθως σύκα, χαρούπια, μήλα, σταφίδες και γλυκά. Ένα απ’τα παιδιά τότε,παίρνει στα χέρια του ένα πουρνάρι ή βάτο και το βάζει φωτιά. Οι γυναίκες τραγουδούν τότε :

« Πρι-τσι-τσι κι αρνιά, κατσίκια, νιφάδες, γαμπροί και απ’ολα τα καλά.»

Αυτό το έλεγαν πολλές φορές για να παντρευτούν τα ελεύθερα παιδιά. Ύστερα οι μεγάλοι άντρες παίρναν ένα ταψί με φαγητά μαζί μ’αυτό τραγουδούσαν και χόρευαν, ενώ μοίραζαν στον κόσμο τα φαγητά. Χαρακτηριστικό φαγητό της ημέρας αυτής ήταν η « κουκουβάλα », που κατά κάποιο τρόπο μέσα απ’αυτό βλέπουμε πως θα πάει η χρονιά. Δηλαδή, κάναμε μια κουλούρα όπου βάζαμε μέσα φλουριά, φύλλα από πουρνάρι και χόρτα. Όποιος έβρισκε τα φλουριά θα ήταν ο τυχερός της χρονιάς, αφού θα μάζευε τα περισσότερα χρήματα. Όποιος έβρισκε τα φύλλα, θα είχε σαν δουλειά να μαζεύει ξύλα για το χειμώνα. Τέλος, όποιος έβρισκε τα χόρτα θα είχε την ευθύνη να περιποιείται τα ζώα. Μ’αυτή την περίεργη λοιπόν βασιλόπιτα, μοιράζαμε τις δουλειές χωρίς να διαμαρτύρεται κανείς. ( Μπάγιου Μαρία, ετών 80)

Απόκριες

Τις Απόκριες τις γιορτάζουμε πολύ εμείς οι θρακιώτες και αυτό γιατί αναφέρονται στον Θεό Διονύσιο που γεννήθηκε στη Θράκη. Όλοι τις αποκριές γινόμαστε εύθυμοι, σατυρικοί, αποδεχόμαστε το χυδαίο και προσπαθούμε να γλεντήσουμε και να διασκεδάσουμε, αφού αυτό ορίζει το έθιμο. Όλοι σχεδόν ντυνόμαστε διαφορετικά από τα καθιερωμένα και γυρνάμε στα σπίτια. Τις απόκριες είχαμε δύο έθιμα. Το έθιμο της τζαμάλας αλλά και το έθιμο του Μπέη. Την ημέρα της Αποκριάς όποιος φτερνιζόταν, του τάζαμε μια προβατίνα, που στο τέλος των γιορτών την σφάζαμε χορεύοντας και τραγουδώντας. Την ημέρα της αποκριάς λοιπόν, ντυνόμαστε μασκαράδες,  ο καθένας κρυφά και βρισκόμαστε όλοι μαζί να προσπαθούμε να ανακαλύψουμε ποιος είναι ο καθένας μεταμφιεσμένος. Γυρίζουμε στα σπίτια χορεύοντας και τραγουδώντας και μας κερνάνε γλυκά, καραμέλες, καρύδια και φρούτα ή μας δίνουν χρήματα που στο τέλος τα μοιραζόμαστε σαν παρέα. Τραγουδούμε : Ήρθαν τα καρναβάλια και χορεύουν τα βουβάλια, ήρθαν οι Απόκριες και χορεύουν οι γριές». Στην διάρκεια της Αποκριάς τρώγαμε κρέας, λουκάνικα, ψάρια, κυριώς μπακαλιάρο-πίτες και διάφορα γλυκά. Τον χαλβά συνηθίζαμε να τον φτιάχνουμε μόνες μας, όπως επίσης και το σαραγλί που το φύλλο το άνοιγαν μόνες τους οι γυναίκες. Προσπαθούσαμε να τρώμε κρέας γιατί ακολουθούσε η νηστεία της Σαρακοστής κατά την οποία θα απείχαμε  απ’το κρέας. Τα εδέσματα τα ετοιμάζαμε με δικά μας υλικά που ήταν παραγωγής μας. Λαχανικά από τον κήπο μας, βούτυρο και τυρί από τα ζώα μας. ( Ζυγούλα Ιωάννα, ετών 54)

Σαρακοστή Πάσχα

Την Σαρακοστή του Πάσχα όλοι σχεδόν νηστεύαμε. Τα φαγητά που τρώγαμε ήταν: βραστές πατάτες, βραστά χορταρικά, λαδερά, όσπρια, νερόβραστα λαχανικά, σαλιγκάρια, πλυγούρι, τραχανά και από τα γλυκά χαλβά. Αυτά τα λέγαμε Σαρακοστιάνα. Στην διάρκεια της Σαρακοστής οι περισσότεροι πηγαίναμε καθημερινά στην εκκλησία και οπωσδήποτε την Παρασκευή στους χαιρετισμούς. Συνηθίζαμε επίσης να ασβεστώνουμε τα σπίτια και τις αυλές και γενικά να φροντίζουμε για την καθαριότητα, όπως επίσης και να σπέρνουμε ανοιξιάτικα λουλούδια.  Έτσι ετοιμαζόμασταν για τη Μεγάλη Εβδομάδα και το Πάσχα.

( Ζυγούρα Ιωάννα, ετών 54)

Πάσχα

Το βράδυ της Ανάστασης, αφού ετοιμάζουμε την μαγειρίτσα, ντυνόμασταν με τα καλά μας και μόλις ακούγαμε την καμπάνα πηγαίναμε με την λαμπάδα μας στο χέρι και τα κόκκινα αυγά στην τσέπη, στην εκκλησία για την Ανάσταση. Όταν ακούγαμε το «Χριστός Ανέστη» τσουγκρίζαμε τα αυγά και ανταλλάζαμε ευχές και φιλιά. Επιστρέφαμε στο σπίτι με το άγιο φως, φτιάχναμε με τη φλόγα ένα σταυρό  στο κατώφλι και καθόμασταν στο τραπέζι για να φάμε την μαγειρίτσα. Αν δεν υπήρχε αυτή, τρώγαμε τραχανά ή κοτόσουπα. Το πρωί της Κυριακής του Πάσχα ορισμένη πηγαίναμε στην Δεύτερη Ανάσταση. Το μεσημέρι μαζευόμασταν όλοι οι συγγενείς και ψήναμε αρνί ή κατσίκι, όπως επίσης και κοκορέτσι και γλεντούσαμε. Οι μεγαλύτερες γυναίκες ζυμώνουν ψωμί και το έψηναν σε παραδοσιακό φούρνο της γειτονιάς. Κάποιοι τηγανίζουν πατάτες στο τζάκι και έψηναν σεφταλιές (κεφτεδάκια). Για αναψυκτικά φτιάχναμε χυμούς από πορτοκάλια.

(Μπάγιου Μαρία, ετών 80)

ΣΤ. Δημώδης ποίηση και παραδοσιακοί χοροί

Χοροί

Οι θρακιώτικοι χοροί είναι οι εξής: κοφτό, συρτό στα τρία, μπαίντούσκα, ζοναράδικος, ξεσιρτός γκάιντα. Τα όργανα που παίζουμε γι’αυτούς τους χορούς είναι το τουμπερλέκι, η γκάιντα, το λούτο, το καβάλι και το κλαρίνο.