Τελετουργίες από Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ, ΞΗΡΟΠΟΤΑΜΟΥ, Δ. ΔΡΑΜΑΣ

. Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου

«Η ημέρα του Αράπη» (Αράπιντεν) στον Ξηροπόταμο Δράμας

Το έθιμο του Δωδεκαημέρου των Χριστουγέννων από τον Μορφωτικό Πολιτιστικό Σύλλογο Ξηροποτάμου με την καθολική συμμετοχή των κατοίκων της ευρύτερης περιοχής που θα ακούσουν τον οικείο ήχο της κουδούνας, έτσι όπως θα συνοδεύει μοναδικά τα τραγούδια, τους χορούς, τα δρώμενα. 

Το έθιμο θα φέρει χρώμα, κίνηση, ζωή σε όσους θα έχουν τη χαρά να συμμετέχουν, αλλά και στους επισκέπτες που θα το παρακολουθήσουν. Ο Μορφωτικός Πολιτιστικός Σύλλογος Ξηροποτάμου, που έχει αναλάβει το δύσκολο έργο της διάσωσης και διατήρησης του εθίμου, καλεί μάλιστα όλους τους Έλληνες να επισκεφθούν τον Ξηροπόταμο και να υποδεχτούν έτσι τον νέο χρόνο. 

«Εμείς οι νεότεροι προσπαθούμε να γυρίσουμε πίσω, να ψάξουμε και να κατανοήσουμε τα έθιμα που χάθηκαν και αλλοιώθηκαν με το πέρασμα των χρόνων» λέει με αφορμή το δρώμενο ο Στέργιος Δεμίσης πρόεδρος του Μορφωτικού Πολιτιστικού Συλλόγου Ξηροποτάμου. « Το δρώμενο των Αράπηδων είμαστε εμείς, είναι η ταυτότητά μας. Είναι αυτό που μας άφησαν οι πρόγονοί μας. Είναι η τελευταία πράξη της νεότερης ιστορίας της περιοχής μας που διαμόρφωσε για μας αυτό που θέλουμε να λέμε εμείς σήμερα παράδοση». 

Ταυτότητα του εθίμου των Αράπηδων

Η ομάδα των τελεστών του δρώμενου των « Αράπηδων» ονομάζεται «τσέτα». Βασικά πρόσωπα της τσέτας είναι οι « Αράπηδες», άντρες ντυμένοι με φλοκωτές κάπες και κεφαλοστολές από δέρμα κατσίκας. Στο κεφάλι δένουν ένα μαντήλι και στα χέρια τους κρατούν ένα ξύλινο σπαθί. Στη μέση κρεμούν κουδούνια, τρία μεγάλα μπατάλια ή τρία κυπριά συνταιριασμένα, ώστε ο ήχος τους να είναι αρμονικός. 

Την τσέτα συμπληρώνουν οι «Εύζωνες» , οι «Γκελίγκες», νεαροί άντρες μεταμφιεσμένοι με την παραδοσιακή γυναικεία ενδυμασία και οι «Μάνγκουδες». Ο Μάνγκους φοράει λευκά ρούχα, μαύρη κάλτσα στο κεφάλι με τρύπες για τα μάτια και τη μύτη, μικρά κουδούνια στη μέση, έχει ψεύτικη καμπούρα και κρατά ένα σακούλι με στάχτη από το Δωδεκαήμερο και  μια ξύλινη μαγκούρα. Επικεφαλής της ομάδας είναι ο «τσεταμπασία», άνδρας όχι μεταμφιεσμένος που κρατά μια γκλίτσα. Είναι υπεύθυνος για την οργάνωση της ομάδας, τη συνεννόηση με τους μουσικούς, την πληρωμή τους και τη συγκέντρωση χρημάτων. 

Στις 6 Ιανουαρίου μέλη της τσέτας παίρνουν την ευλογία από τον παπά που έχει κάνει τον αγιασμό των υδάτων. Με συνοδεία μακεδονικής λύρας και νταχαρέδων (παραδοσιακών κρουστών) η τσέτα κάνει τη γύρα του χωριού, περνώντας από τα σπίτια, χορεύοντας, ευχόμενη υγεία και ευημερία στις οικογένειες. Ο δυνατός ήχος των κουδουνιών θεωρείται ικανός να διώξει τις δαιμονικές δυνάμεις του χειμώνα. Ο τσεταμπασία συγκεντρώνει τις χρηματικές προσφορές των νοικοκύρηδων, με τις οποίες παλαιότερα στηνόταν ένα γλέντι για το θίασο στις 18 Ιανουαρίου, του Αγίου Αθανασίου, στο οποίο οι Αράπηδες δεν ήταν μεταμφιεσμένοι, αλλά φορούσαν μόνο τα κουδούνια. 

Επιπρόσθετα, ένα ακόμη Χριστουγεννιάτικο έθιμο της Μακεδονίας είναι το Χριστόξυλο.

Στα χωριά της Βόρειας Ελλάδας τις παραμονές των Χριστουγέννων ο νοικοκύρης κάθε σπιτιού ψάχνει στα χωράφια και διαλέγει το πιο όμορφο και γερό ξύλο από πεύκο ή ελιά και το πάει σπίτι του. Αυτό είναι το Χριστόξυλο. 

Η νοικοκυρά έχει ήδη φροντίσει να καθαρίσει το σπίτι και ιδιαίτερα το τζάκι με μεγάλη προσοχή, ώστε να μη μείνει ούτε ίχνος από την παλιά στάχτη. Καθαρίζει ακόμη και την καπνοδόχο του σπιτιού, ώστε να μη μπορέσουν να κατεβούν οι καλικάτζαροι, τα κακά δαιμόνια, όπως αναφέρεται στα παραδοσιακά Χριστουγεννιάτικα παραμύθια. Το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων, όταν όλη η οικογένεια θα είναι μαζεμένη γύρω από το τζάκι, ο νοικοκύρης του σπιτιού ανάβει την καινούρια φωτιά και μπαίνει στην εστία το Χριστόξυλο. 

Σύμφωνα με τις παραδόσεις του λαού, καθώς καίγεται το Χριστόξυλο, ζεσταίνεται ο Χριστός στη Φάτνη του. Κάθε οικογένεια προσπαθεί να διατηρήσει αυτή τη φωτιά αναμμένη για όλο το δωδεκαήμερο των εορτών, από τα Χριστούγεννα μέχρι τα Φώτα». 

Παππούς Γιάννης 75 ετών