Τελετουργίες από Π.Ε. ΕΒΡΟΥ, ΔΙΚΑΙΩΝ, Δ. ΟΡΕΣΤΙΑΔΟΣ
¨Στο χωριό είχαμε διάφορα έθιμα τα οποία γιορτάζονταν πάντα οικογενειακώς. Την
παραμονή των Χριστουγέννων για παράδειγμα έστρωναν γιορταστικό τραπέζι, με εννιά
νηστίσιμα φαγητά. Ο αριθμός συμβόλιζε τους εννιά μήνες εγκυμοσύνης της Παναγίας, της
μάνας του Χριστού. Το πρώτο βασικό φαγητό ήταν η «λειψή μπουγάτσα» πίτα με νερό,
αλεύρι, αλάτι και λίγη σόδα, ούτε σταγόνα λάδι δεν είχε, αλλά η γεύση της ήταν αφράτη.
Άλλα φαγητά που συμπλήρωναν το τραπέζι ήταν: οι λαχανοντολμάδες, οι ελιές, ο χαλβάς,
τα φασόλια και οι πατάτες. Επειδή όμως τα χρόνια εκείνα δεν είχαμε πολλά λεφτά και
πολλές επιλογές και το έθιμο πρόσταζε τα φαγητά να είναι εννιά, βρίσκαμε τρόπους για να
συμπληρωθεί ο αριθμός. Για παράδειγμα τοποθετούσαμε το αλατοπίπερο χωριστά σε δύο
πιάτα και μετρούσε για ένα φαγητό το καθένα. Το σκόρδο και το κρεμμύδι αλλά αυτό που
έλυνε ουσιαστικά το πρόβλημα ήταν το τουρσί, χώρια το λάχανο, οι πιπεριές, οι ντομάτες
και το κρέας. Πιο σπάνια φτιάχναμε και κανένα γλυκό όπως το σαραγλί. Στο τέλος
σερβίρουμε στο σοφρά και το καρπούζι που το κρατάγαμε από το καλοκαίρι. Ήταν ειδική
ποικιλία, κίτρινο από μέσα και διατηρούνταν πολύ καιρό. Τη Παραμονή των Χριστουγέννων
από το χωριό σφάζαν το γουρούνι που είχε κάθε σπίτι και το ανέθρεφε για ένα χρόνο γι’
αυτόν τον σκοπό. Μετά από το σφάξιμο ακολουθούσε τελετουργικά ο τεμαχισμός του.
Άλλο προοριζόταν για μπριζόλες, άλλο για καβουρμά, για λουκάνικα, χώρια ο παστός, το
λίπος και η λίγδα. Από το λίπος φτιάχνονταν οι τσιγαρίδες για τον δύσκολο χειμώνα που θα
ακολουθούσε. Εφόσον δεν υπήρχαν ψυγεία εκείνη την εποχή, τίποτα δε πετιόταν, όλα τα
μέρη του ζώου αξιοποιούνταν για να κατεργαστούν και να διατηρηθούν, τουλάχιστον μέχρι
το Πάσχα. Στη συνέχεια στα Θεοφάνεια δεν τρώνε λάδι επειδή θα γίνει ο μέγας αγιασμός.
Έπειτα στις 10 Φεβρουαρίου γιορτάζουμε τον άγιο Χαράλαμπο. Το Πάσχα τώρα
νηστεύουμε τη Σαρακοστή, φτιάχνουμε τσουρέκια και βάφουμε αυγά και τη Κυριακή ήταν
αποκριά, δηλαδή απέχουμε από το κρέας. Ύστερα την επόμενη Κυριακή τρώγαμε γάλα,
τυρί, αυγό. Το καλοκαίρι γιορτάζουμε τους 12 Αποστόλους και την Παναγιά καθώς και τον
Άγιο Γεώργιο. Ο κόσμος δεν γνώριζε πολλές γιορτές γιατί δεν υπήρχαν πολλοί παπάδες στο
χωριό ήταν μόνο ένας και εξυπηρετούσε πολλά χωριά στη περιοχή και έτσι δεν υπήρχε
κάποιος να διδάξει στο κόσμο τις γιορτές και τις παραδόσεις για να τις γιορτάζει ο κόσμος¨.
¨ Στο χωριό είχαμε διάφορα έθιμα και γιορτές. Σημαντικότερο ήταν το Αποκριάτικο που
τελείται τη Δευτέρα της Τυρινής ή την Καθαρά Δευτέρα. Το έθιμο ονομαζόταν Μπέης και
είχε πάρει την ονομασία αυτή για να σεβαστούν οι Τούρκοι το έθιμο και να μην το
απαγορεύσουν. Κάθε οικογένεια λοιπόν περιποιούνταν την αυλή της, για να υποδεχθεί τον
Μπέη με τους ακόλουθούς του. Η ακολουθία του αποτελούνταν από τη γυναίκα με το
μωρό, το γύφτο, τους σωματοφύλακες του Μπέη και το Κρίτη. Ακολουθούσε όλο το χωριό
και γυρνούσαν από σπίτι σε σπίτι. Σε κάθε αυλή οι σωματοφύλακες έλεγχαν τα εργαλεία
και αλίμονο σε όποιον δεν τα είχε τακτοποιημένα. Οι νοικοκύρηδες κερνούσαν κρασί,
μεζέδες και γλυκίσματα και οι άντρες προσέφεραν στάρι ή καλαμπόκι. Ο Μπέης σκορπούσε
μια χούφτα σπόρο και ευχόταν καλή σοδειά. Όλοι ήταν ντυμένοι με τη παραδοσιακή Θρακιώτικη φορεσιά τους. Στη διάρκεια της περιφοράς όποιος πειράξει το μωρό της
οικογένειας που δεν ήταν παρά ένα ξύλο τυλιγμένο με πάνα, πιάνεται από τους φύλακες
και αφού πληρώσει πρόστιμο, καλιβώνεται συμβολικά. Το μεσημέρι αφού τελείωνε η
περιφορά που θυμίζει αγερκούς, η πομπή καταλήγει στην πλατεία, όπου είναι
συγκεντρωμένος ο κόσμος. Ο μπέης με τους επιτελείς του μετράει το χωράφι για να κάμει
καπάκι. Μετά ζεύει το ζυγό του ξύλινου αλετρίου και αρχίζει το όργωμα. Κάποιος από το
πλήθος προσπαθεί να τον ρίξει κάτω. Αν το δοχείο αναποδογυρίσει, τότε η χρονιά θα είναι
δύσκολη, αν όμως το δοχείο έπεφτε χωρίς να σκορπίσει ο σπόρος τότε η σοδειά θα
πήγαινε καλά. Μετά τη σπορά ακολουθούσε το θέρος από τους φύλακες. Στο τέλος
ξαπλώνονταν ο ένας πάνω στον άλλον και σχημάτιζαν την θυμωνιά μια στοίβα από
δεμάτια. Ύστερα ακολουθεί το αλώνισμα με τη δοκάνα που ξεχωρίζει το στάρι από τα
στάχυα. Έτσι κλείνει ο κύκλος των αγροτικών εργασιών και αρχίζει ο κύκλος των
αγωνισμάτων. Κυριότερα ήταν η παλέστρα και οι γαιδουροδρομίες. Στη συνέχεια αρχίζει ο
χορός για όλους τους παρευρισκόμενους. Το γλέντι κρατά ως τα μεσάνυχτα και γίνεται η
εκλογή του Μπέη για τον επόμενο χρόνο. Άλλο ένα έθιμο είναι η «σούρβα» είναι
πρωτοχρονιάτικο έθιμο. Σούρβα είναι ένα κλαδί από δέντρο κρανιάς στολισμένο με
πολύχρωμες κλωστές. Η κρανιά μπουμπουκίζει νωρίτερα από όλα τα φυτά μέσα στο
χειμώνα. Το ξύλο της είναι ίσιο, γερό και ευλύγιστο, γι’ αυτό συμβολίζει τη νιότη και τη
δύναμη. Έχει πολλές ιδιότητες με την ελιού. Το κρατούσαν τα παιδιά στις γιορτές. Το
σούρβαγμα, περιλάμβανε τρία χτυπήματα στο πισινό με την πολύχρωμη βέργα καθώς και
τριπλή επανάληψη της φράσης «Σούρβα, του χρόνου τον άη –Βασίλη καλύτερα». Σούρβα,
σούβρα, γερό κορμί, γερό κορμί, γερό σταυρί, σαν ασήμι σαν κρανιά και του χρόνου, όλοι
γεροί και καλόκαρδοι». Το έθιμο γίνεται για τη γεροσύνη, την υγεία και την καλοχρονιά. Τα
παιδιά ανταμείβονταν με χρήματα, λουκάνικα και άλλα δώρα. Τα παιδιά κάθε σπιτιού
έπρεπε να σουρβάξουν τους γονείς τους, τους συγγενείς, τους νονούς τους και τους
γείτονες. Παραμονή της Πρωτοχρονιάς μαζευόταν όλη η οικογένεια γύρω από το σοφρά και
ο νοικοκύρης αφού σταύρωνε την πίττα την έκοβε. Στις 8 Ιανουαρίου, γιορτή της αγίας
Δομνίκης , η μέρα αυτή ήταν αφιερωμένη στις παντρεμένες γυναίκες και ιδιαίτερα στις
μητέρες. Γιορτάζει η μέρα της «Μπάμπως» δηλαδή της γριάς. Πρωί – πρωί οι γυναίκες
ντυμένες με παραδοσιακές φορεσιές πηγαίνουν στο σπίτι της γυναίκας που επιλέχτηκε για
τον ρόλο της Μπάμπως και ήταν το τιμώμενο πρόσωπο. Τη βρέχουν με βασιλικό και της
πρόσφεραν διάφορα δώρα όπως, σαπούνια, πετσέτες, καντήλια, κάλτσες κ.α. ύστερα της
πλένουν τα χέρια επειδή κάποτε τις βοήθησε να ξεγεννήσουν. Αργότερα αρχίζει το γλέντι με
Θρακιώτικους χορούς αποκλειστικά για γυναίκες. Αν πλησιάσει άντρας τον κάνουν
μούσκεμα. Το έθιμο σήμερα έχει απλουστευθεί και σχεδόν δεν το τηρεί πια κανείς. Την
πρώτη μέρα του Μάρτη στο χωριό ανάβουν μεγάλες φωτιές και πηδούνε τρεις φορές πάνω
για να μην τους κάψει ο Μάρτης. Για τον ίδιο λόγο φοράνε στα χέρια των παιδιών
βραχιολάκια φτιαγμένα από άσπρη και κόκκινη κλωστή, τα μαρτάκια που φορούσαν
ολόκληρο τον μήνα. Το Σάββατο του Λαζάρου γυρνούσαν οι «Λαζαρίνες» κορίτσια ντυμένα
παραδοσιακά, από σπίτι σε σπίτι. Την Κυριακή των Βαΐων φτιάχναμε μια κούκλα από
κουρέλια πάνω σε ένα ξύλινο σταυρό. Γυρνούσαμε στο χωριό και τραγουδούσαμε:
Βάγια,Βάγια του Βαγιώ
Ώσπου να’ ρθει η Πασχαλιά
Με τα κόκκινα αυγά
Μεσ’ του φούρνου το ψωμί
Κι στη σούβλα το τσιτσί
Τρών γάτες και γάτοι
Τρων’ παπάδες παπαδιές
Με τις κόκκινες ποδιές
Και την άλλη Κυριακή τρων το
Κόκκινο αυγό
Μαρή ψηλή, μαρή κοντή
Μαρή καιροκατούσα, όταν θα πας στην εκκλησία χίλια στολίδια βάζεις, βάζεις τον ήλιο
πρόσωπο και το φεγγάρι στήση, βάζεις και το αδιάστουρο καθάριο δαχτυλίδι. Οι
νοικοκυρές έβγαιναν και μας έδιναν χρήματα και δώρα. Ήταν κατά κάποιο τρόπο τα
κάλαντα του Πάσχα. Στις 18 Δεκεμβρίου οι αγρότες της περιοχής και οι κτηνοτρόφοι
γιόρταζαν τον άγιο Μόδεστο. Οι γυναίκες έφτιαχναν μια πίτα την οποία τη διάβαζε ο παπάς
στην εκκλησία, πήγαιναν και την έδιναν στη συνέχεια στα ζώα να τη φάνε ή αν τα ζώα τα
έδιναν σε κάποιον βοσκό να τα βοσκίσει την έδιναν σε κείνον για να τον ευχαριστήσουν.
Έτσι με την αρτοκλασία τιμούσαν τα ζώα, την ύπαρξή τους, τη συμβίωση και τη σχέση που
υπήρχε μεταξύ τους. Έπειτα υπήρχαν και κάποιοι άλλοι άγιοι όπως ο άγιος Αθανάσιος που
γιορτάζεται από τους κτηνοτρόφους και γίνεται και ως σήμερα ζωοθυσία. Μετά είναι ο
άγιος Συμεών, λένε πως πήγε να κλαδέψει τα’ αμπέλι του αλλά έκοψε τη μύτη του, από
τότε έμεινε σημαδεμένος. Γι’ αυτό οι έγκυες και γενικά όλος ο κόσμος δεν έπρεπε να πιάνει
αιχμηρά αντικείμενα τις μέρες της μνήμης του. Ο Άγιος Τρύφωνας που ήταν ο προστάτης
των αγρών. Γι’ αυτό μετά τη θεία λειτουργία οι αμπελουργοί ράντιζαν με αγιασμό τα
κτήματά τους. Σήμερα το έθιμο τελείται με μια μικρή παραλλαγή την πρώτη Φεβρουαρίου.
Ο άη – Γιώργης τιμάται ιδιαίτερα στο χωριό διότι η απεικόνισή του είναι όμοια με τη
«Θράκα ιππέα» με τη προσθήκη ενός σταυρού, είναι προστάτης των αγρών, των ζώων και
των αθλητών. Ο άγιος Κωνσταντίνος και η αγία Ελένη τιμούνται ιδιαίτερα επειδή τη μέρα
εκείνη τελούνται τα λεγόμενα «αναστενάρια». Η αγία Βαρβάρα φυλάει τα παιδιά από την
ανεμοβλογιά και για να την γλυκάνουν φτιάχνουν κολυβόζουμο που λέγεται «Βαρβάρα»
μπόλικη κανέλα καθώς και μπόλικα καρύδια. Είναι νόστιμο γλύκισμα και το μοιράζουν
στους συγγενείς, τους γείτονες και τους φίλους. Η γιορτή του Άη Δημήτρη είναι ορόσημο
για τους αγρότες και το μήνα Οκτώβριο τον ονομάζουν Άη Δημήτρη. Η αγία Μαρίνα
προστατεύει τα σπαρτά από τα ζουζούνια και τέλος ο άγιος Σπυρίδωνας είναι θεραπευτής
των αυτιών.
¨Παλιά οι άνθρωποι για να γιορτάσουν τους αγίους αλλά και σε διάφορες γιορτές του
χρόνου κάνουν πανηγύρια. Τα πανηγύρια κρατούσαν μέρες και είχαν έννοια τελείως
διαφορετική από τη σημερινή. Τότε αποτελούσαν μοναδική ευκαιρία για γλέντι και
διασκέδαση στο χωριό. Οι πανηγυριώτες συνέρεαν από τα γύρω χωριά και πήγαιναν στα σπίτια των συγγενών τους, του χωριού που πανηγύριζε. Εκεί έτρωγαν όλοι μαζί και διανυκτέρευαν για να συνεχίσουν τη γιορτή και την επόμενη ημέρα. Στα Δίκαια γιορτάζανε τον Άη Δημήτρη, στις 26 Οκτωβρίου προς τιμήν της εκκλησίας που υπήρχε στο χωριό
αφιερωμένη στον άγιο. Παρόμοια πανηγύρια γινόντουσαν και στα γύρω χωριά όπως της
Παναγιάς που γινότανε στην Παλλη (;) και το Θεραπειό, ενώ στις 23 Αυγούστου στα εννιάμερα της Παναγιάς γιορτάζει το Σπήλαιο¨.